X
تبلیغات
وبلاگ دانشجویان جامعه شناسی مازندران - مقابله با مصرف­گرایی مدرن غربی: از نظریه تا واقعیت

سرمایه­داری مصرفی برای یافتن مصرف­کننده محصولات خویش، دسته­ای خاص از نمادها و ارزش­های فرهنگی را اشاعه می­دهد؛ ارزش­هایی که حتی کارگری که مارکس از خودبیگانه می­نامید را به خرید کالاها و تجارب مصرفی عرضه شده تشویق می­کند. در صورت­بندی اجتماعی جدید سرمایه­داری، اجتناب از مصرف اگر غیر ممکن نباشد دست کم دشوار است و این همه بیشتر در سطحی ناخودآگاه بروز می­یابد.

رابرت باکاک اما معتقد است ریاضت بعضی از مذاهب، از اخلاق کالوینیستی گرفته تا اشکال معاصر اسلام، مردم را از تمایل تبدیل شدن به آن نوع مصرف­کننده­ای که در پایان سده بیستم در غرب یافت می­شود، باز می­دارد. وی معتقد است، ادیان می­توانند به فراهم آوردن اقناع­های ناخودآگاهانه حتی در صورت­بندی­های از نظر فن­آوری پیشرفته ادامه دهند.

اما تجربه­هایی که در راه مقابله با مصرف­گرایی تجملی دوران پسامدرن صورت گرفته است، حکایت از روندی دیگر داشته است: اولا اعتراضاتی که برای مخالفت با نظام سرمایه­داری صورت گرفته، در اغلب اوقات باز در مصرف­گرایی سرمایه­داری جذب شده و منبع سود برای آن. برای مثال می­توان به معترضین دهه شصت اشاره کرد که اعتراضشان در پوشاک شیک افراطی و نمادین، در موسیقی و در فرهنگ عامه رسانه­ها جذب شد. حرکت­های اعتراضی و نمادهای همراه با آن برای بعضی­ها سود و برای معترضان و در سطحی وسیع­تر، مصرف­کنندگان دیگر محصولات مد روز را به ارمغان آورد. ثانیا بنیادگرایانی مذهبی چون طالبان و الشباب که از ریاضت­کشی­های مصرفی و فرهنگ­های کلی­تری که خاستگاه آن­ها می­باشند به عنوان ابزاری ایدئولوژیک استفاده می­کنند و در جهت مشروعیت بخشیدن به عقاید و افکارشان، باز نیاز به تامل بیشتر را نمایان  می­سازد و سطح تحلیل پپچیده­تری را طلب. در نهایت به نظر می­رسد در جوامعی در حال گذار که از ریشه­های سنتی خود جدا شده، ادیان در صورتی می­توانند کارساز باشند که خود در ورطه مصرف­گرایی و ارزش­ها و ابزارهای فکری منبعث از آن نیفتند و بتوانند مردم را با اعتقادات سنتی خود همراه کنند، امری که در واقع اگر غیر ممکن نباشد دست کم دست­یابی به آن سخت و دشوار می­نماید. در این زمینه باکاک درآمیختن افراد فرهیخته با نهادهای دینی را گریزگاهی می­یابد و نتیجه آن را تبدیل ادیان جهانی به عاملان موثر تغییر و منتقد تاثیرات مخرب مصرف و خودکامه­گرایی چه در مذاهب و چه در سیاست می­داند. امری که باز در متن کشورهای در حال توسعه در حد نظریه است و در تجربه، غیر قابل دسترس جلوه می­کند. نگاهی به تاریخ شکل­گیری سرمایه­داری و تغییرات کیفی آن بنا به مقتضیات زمانه­اش، پیچیدگی تعامل و در سطحی بالاتر مقابله با آن را نمایان­تر می­سازد و پژوهشگر عرصه مصرف را به تفکری عمیق­تر دعوت می­کند تا تحقیقات و دست­نوشته­هایی فرمایشی درباره اصلاح الگوی مصرف.

با کمک از کتاب مصرف باکاک

+ نوشته شده در  یکشنبه ششم شهریور 1390ساعت 17:35  توسط دانشجویان جامعه شناسی مازندران |